ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 147
تاريخ رشيدى ( فارسي )
احساس مخصوص سخن گفتند و سرزمين آنها را مغولستان ناميدند . باقيمانده قوم از نظرها دور ماند : قلمرو آنها بسيار دور بود و كمتر درباره آن چيزى شنيده مىشد ، در عين حال با توجه به عقايد فراموش شده در ميان آسيايىها درباره چنين مسائلى ، ابدا متحمل نيست كه ناحيهاى كوچك اما بسيار معروفى همان نامى را داشته باشد كه با صراحت مؤكدى براى تمام منطقه به كار مىرفته است . قبلا ديدهايم كه جمعيت اصلى اين ناحيه قبل از آنكه افراد قبايل منقول آنجا را خانه خود قرار دهند ، تركيبى از اقوام مختلف بوده است . ابو الغازى مىگويد كه قبايل متعددى - كه برخى از نژاد منقول و برخى از نژاد ديگر بودند - در آن سكونت داشتهاند و دوسون و هاورث اين موضوع را مفصلا تشريح كردهاند . اين اقوام تركيبى بود از اويغورها كه قبيلهاى از نژاد ترك محسوب مىشدند ؛ قراختايىها كه اگر چه احتمالا آميختگى خونى زيادى با منقولها داشتند اما عمدتا اصل آنها منچويى ( و لذا ريشه تنقوزى ) بود ؛ همچنين نايمانها و قارلوقها ، و شايد برخى از قرغيزى الاصلها ، تمام تركنژادان ، و به علاوه قلماقها كه بايستى آنها را شاخهاى از قوم منقول تلقى كرد . « 1 » اما هنگامى كه در دوران تفوق منقول ، تعداد كثيرى از آن مردم در اين سرزمين مستقر گشتند و از نقطه نظر نظامى به صورت قوم حاكم درآمدند جاى تعجبى باقى نخواهد ماند كه بيگانگان غربى به تمام ناحيه نام مغولستان داده باشند « 2 » ، درست به همان ترتيب كه سابقا در دوران برترى
--> ( 1 ) . نام قلماق موضوع بغرنجى است . اين نام در ميان كسانى كه قلماق ناميده مىشوند شناخته شده نيست . آنها اين كلمه را عنوانى خفتبار مىدانند و گمان شده كه تحريفى از قلپاق بوده باشد . از قره قلپاقها - سياه كلاهان - به عنوان يك لقب ياد شده . من كاملا متقاعد شدهام كه نايمانها و قارلوقها شاخهاى از اويغورها هستند . نايمان به معنى « هشت » بوده و به نوبه خود ممكن نيست لقب بوده باشد . آنها در واقع « نايمان - ايغور » يا « هشت اويغور » ناميده مىشدهاند . پس از تجزيه امپراتورى منقول ، نايمانها به اتحاديههاى قزاق و اوزبك پيوستند و رئيس قبيله اردوى ميانى هنوز نايمان ناميده مىشود - هاورث . ( 2 ) . مرحوم پروفسور گريگوريف اظهار داشته كه : « مورخان مسلمان از زمان تيمور ، نام منقول يا موقل را براى اتباع ترك چغتائيان كه در زونگاريا و بخشهاى غربى استپهاى قرغيز فعلى سكونت داشتند به كار بردهاند و نه براى منقولان . » ( ر . ك : به تركستان ، اثر شوبلر ، 1 ، ص 375 ) كلمه « غربى » احتمالا غلط چاپى به جاى كلمه « شرقى » است ، زيرا پروفسور گريگوريف نمىتوانسته نام منقول يا مغول را صرفا در مورد تركان به كار برد و نتيجتا از نژاد مغول صرف نظر كند . به گمان من براى تصحيح اشتباه وى كافى است كه شيوه غيرقومى